Spis treści

Harcerstwo na Pomorzu i Kujawach ma taki sam rodowód jak całe harcerstwo polskie. Podstawą jego narodzin były założenia metody pracy wychowawczej z młodzieżą wypra-cowane przez gen. Roberta Baden-Powella.

Dla niniejszego opracowania istotne jest wskazanie obszaru, który był terenem działania harcerstwa na Pomorzu i Kujawach. Obszar ten zawierał się w granicach Wielkiego Pomorza, ustalonych w 1938 roku. W jego skład wchodziły: Pomorze (bez Gdańska) wraz z ziemią chełmińsko-michałowską, Kujawy wschodnie z ziemią dobrzyńską (powiaty: lipnowski, nieszawski, rypiński, włocławski) oraz Kujawy zachodnie z częścią Pałuk i należącej do Polski Krajny (powiaty: bydgoski, inowrocławski, szubiński i wyrzyski). W pracy uwzględniono również powiaty: mogileński, żniński. Szczególne miejsce zajmował Toruń jako siedziba władz administracyjnych, społecznych i kulturalnych o zasięgu wojewódzkim.1

1 J. Jankowski, Harcerstwo Pomorza Gdańskiego i Kujaw 1911-1945, Toruń 1988, s. 7-11.

Po zakończeniu II wojny światowej odradzające się harcerstwo Pomorza i Kujaw ograniczyło swój teren działania do nowo powołanego do życia województwa bydgoskiego. W Bydgoszczy utworzono Komendę Pomorskiej Chorągwi. W miastach powiatowych tworzono Komendy Hufców, do najbardziej aktywnych należały hufce: toruński, włocławski, inowrocławski, żniński, szubiński, wyrzyski, brodnicki, chojnicki, tucholski, grudziądzki.1 Chorągiew Pomorska z siedzibą w Bydgoszczy w 1973 roku w wyniku zmian adminis-tracyjnych została przekształcona w Chorągiew Bydgoską, a nowo utworzone województwa toruńskie i włocławskie powołały do życia własne chorągwie. W wyniku zmian gospodarczych lat dziewięćdziesiątych, 16 grudnia 1995 roku na Zjeździe sprawozdawczo-wyborczym połączono Chorągwie Bydgoską, Toruńską i Włocławską w jedną Chorągiew Kujawsko-Pomorską.

Rozwój techniki spowodował, że w zajęciach z harcerzami zaczęto wykorzystywać fale
elektromagnetyczne. Duma ze zbudowanych własnoręcznie urządzeń nadawczo-odbiorczych
poszerzała grono sympatyków krótkofalarstwa wśród harcerzy. Pojawiły się pierwsze drużyny
i kluby łączności. Propagowane przez krótkofalarstwo ideały pokrywały się z założeniami
wychowawczymi w ZHP. Idea braterstwa oraz humanizmu łącząca krótkofalowców bardzo często niosła ze sobą bezinteresowną pomoc w niebezpieczeństwie, pozyskiwano leki ze
świata dla potrzebujących, budowano sieci alarmowe i informacyjne.


 

3. 1. Osiągnięcia łącznościowców harcerskich w latach międzywojennych i ich

działalność w okresie II wojny światowej.

Harcerstwo Pomorza i Kujaw w okresie międzywojennym, tak jak całe harcerstwo polskie, wyrażało poglądy, dążenia, przekonania polityczne i ideowe znacznej większości dorosłych obywateli państwa. Cechy ideowe harcerstwa pokrywały się więc z ukształtowaną postawą ideową ówczesnego społeczeństwa polskiego. Charakterystyczne były zatem takie cechy, jak: konserwatyzm, klerykalizm i nacjonalizm. Pozytywnej oceny doczekały się tylko formy i metody pracy harcerstwa oraz pewne etyczne wartości wyrażone w Prawie i Przyrzeczeniu Harcerskim.2

Pierwsze wzmianki o rozwoju krótkofalarstwa w ZHP na terenie Pomorza i Kujaw przedstawiono w opracowaniu SP 9 AUD dh hm. Pelczara z Krakowa. Wynika z nich, że prekursorami krótkofalarstwa w Bydgoszczy byli harcerze z 4 Bydgoskiej Drużyny Harcerskiej (BDH) dh W. A. Trembiński dh. J. Mokrzycki. W 1922 roku zbudowali oni nadajnik iskrowy na fale krótkie ok. 100 metrów i uzyskali zasięg kilku kilometrów. Próbami tymi zaintere-sowały się ówczesne władze i aparaturę skonfiskowały. Nie zraziło to zwolenników „telegrafu bez drutu”, skoro 19 maja 1923 r. podczas zlotu na Malcie koło Poznania z okazji X-lecia Harcerstwa Wielkopolskiego 4 BDH uruchomiła polową radiostację. Następnego roku w Bydgoszczy powstaje, po Lwowie i Wilnie, prężny Harcerski Radioklub, a przedstawiciele klubu otrzymali licencje nadawcze pracując pod znakami: dh Trembiński TPAD oraz dh Mokrzycki TPBW.3

Porozumienie Głównej Kwatery ZHP z dopiero co powstałym Polskim Związkiem Krótkofalarskim przyczynia się do wzrostu zainteresowania łącznością radiową drużyn i zastępów harcerskich. W 1934 roku rozpoczyna działalność zastęp łączności w 1 BDH Lotniczej. Dwa lata później powstaje zastęp łączności przy 7 BDH. Na przełomie 1937/38 rozpoczęła działalność w ramach 6 BDH sekcja krótkofalarska posiadająca znak nasłuchowy SP 814 H. Pojawiają się również zastępy w mniejszych ośrodkach takich jak Chojnice gdzie działała Drużyna Harcerska w ówczesnym Gimnazjum pod znakiem nasłuchowym SPL 893.4

Próby nowych form popularyzacji ówczesnych osiągnięć naukowo-technicznych drużyn harcerskich nie ograniczały się tylko do Bydgoszczy. Zainteresowane nowinkami krótko-falarskimi były również ośrodki toruński i inowrocławski.

Hufiec toruński zainteresowany był uruchomieniem harcerskiej radiostacji krótkofalowej. Kilku harcerzy pod kierownictwem Babinicza przystąpiło do budowy własnej stacji nadawczo-odbiorczej. Na początku 1935 roku została zmontowana i podjęła nadawanie rozkazów i okólników komendy chorągwi do wszystkich drużyn Pomorza.

W okresie III Jubileuszowego Zlotu ZHP w Spale, przy hufcach utworzono referat prasowy, zajmujący się artystyczną i propagandową stroną życia harcerskiego. Referat ten opracowywał dla Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia dwie pięciominutowe gawędy, nadawane co miesiąc (z przerwami). W 1938 roku działalność harcerskiej propagandy radiowej osłabła.5

Krótkofalarstwo, jako nowy dział pracy harcerskiej zaczęło się powoli rozwijać. W 1938 powołano ośrodki krótkofalarskie /stacje nasłuchowe/ w Brodnicy, Bydgoszczy (3), Chojnicach, Gdyni, Inowrocławiu (2), Pelplinie, Świeciu nad Wisłą (3), Tczewie, Tucholi i Wejherowie (2). Brak wyszkolonych instruktorów nie pozwalał na pełny i szybki rozwój tej nowej, a tak ciekawej w działalności harcerskiej specjalności.6

Na terenie Hufca Inowrocław działały dwa ośrodki krótkofalarskie. Twórcą pierwszej radiostacji zakresu fal krótkich był phm. Bronisław Poliwka, stacji tej nadano znak SPL 454, działająca w Gimnazjum i Liceum im. J. Kasprowicza.7

Harcerstwo, wymagające od swoich członków wysokiego poziomu etycznego /w myśl założeń Prawa Harcerskiego/, zaangażowania się całą mocą w pełnienie służby dla Ojczyzny, uczestniczenia w przysposobieniu wojskowym w celu przygotowania się do obrony kraju w razie zagrożenia wojennego, a także wykazania się zaangażowaniem społecznym z góry zrezygnowało z masowości na rzecz jakości pracy. Efekty tego stanowiska widoczne były podczas II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej. O harcerzach tego czasu można powiedzieć - parafrazując powiedzenie premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla o polskich lotnikach - że jeszcze nigdy tak niewielu zrobiło tak wiele dla dobra ogółu. Na taką ocenę zasłużyło się w niemałym stopniu także harcerstwo Pomorza i Kujaw.8

W miarę rozwoju wydarzeń harcerze Pomorza i Kujaw włączyli się do walki zbrojnej z wrogiem. W Bydgoszczy uczestniczyli w likwidacji niemieckiej akcji dywersyjnej. Wskazywali wojsku, policji i członkom obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej punkty obstrzału i możliwości ich najskuteczniejszego podejścia.9 W Inowrocławiu zdekompletowana obsługa nadajnika krótkofalowego SPL 454 robiła każdego dnia nasłuchy pod nadzorem swoich profesorów.10

Zdjęcie nr 1. Nadajnik krótkofalowy wykonany przez nauczyciela i grupę uczniów Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu 1939 rok.11

Mimo szalejącego terroru grupa licealistów, a wśród nich Władysław Marciniak, późniejszy zastępca grup szturmowych Szarych Szeregów w Inowrocławiu, z nadajnika krótkofalowego umieszczonego na strychu Liceum im. Jana Kasprowicza, przekazał na świat informację o pierwszych dwóch dniach okupacji w Inowrocławiu. Informacje te potwierdzili mgr Stanisław Gonet z Torunia i Stanisław Kośnikowski z Inowrocławia. Nadajnik był obsługiwany przez Ewerysta Sawickiego, Edmunda Wojewodę, Edmunda Bachorę, Henryka Gliszewskiego, Kazimierza Mrugalskiego, Jana Potalasa, Juliana Pikuzińskiego i innych. Im to być może mamy do zawdzięczenia, że dwa dni po makabrycznej nocy w inowrocławskim więzieniu 22/23. 10. 1939 r. francuskie radio w Strasburgu, podało wiadomość o zamordowaniu 56 polskich obywateli. O masowym mordzie poinformował także reprezentantów Izby Gmin w Londynie Winston Churchill.12

Zdjęcie nr 2. Kółko krótkofalowców przy Gimnazjum i Liceum im. J. Kasprowicza w Inowrocławiu 1939 r.

Stoją od lewej: Jan Potalas, Edmund Bachora, Bronisław Poliwka, Henryk Gliszewski, Edmund Wojewoda, Eweryst Sawicki.

Siedzą w środku: Kazimierz Mrugalski, Julian Pikuziński.

W Lubawie Pogotowie Harcerzy, na którego czele stanął komendant hufca hm. Bronisław Grzymowicz, prowadziło nasłuch radiostacji niemieckich, obserwację kościoła ewangelickiego i domu spotkań miejscowych Niemców oraz pełniło różne służby pomocnicze.13

Na przełomie października i listopada 1939 roku Józefina Łapińska komendantka Pogotowia Harcerek - rozesłała po kraju instruktorki z pierwszymi zaleceniami konspiracyjnej Głównej Kwatery Harcerek dotyczącymi działalności podziemnej. Chorągiew Pomorska zosta-ła objęta działalnością konspiracyjną początkowo pod kryptonimem „Związek koniczyn”, a później „Bądź gotów”. Dziewczęta pełniły funkcje łączniczek z oddziałami leśnymi, którym dostarczały żywność, lekarstwa, nawet broń, a także uczestniczyły w małym sabotażu. Łączniczkami na rzecz oddziału partyzanckiego „Szyszki’ (z organizacji Gryfa Pomorskiego) były H. i Ł. Cybulskie z hufca tucholskiego. Jednym z punktów przerzutowych różnych materiałów i meldunków była leśniczówka w Długim koło Starogardu Gdańskiego.14

Centrum służby łącznościowej stanowiła Bydgoszcz; tu zorganizowano punkty kontaktowe, noclegowe i przerzutowe dla kurierów oraz osób kierowanych z Generalnego Gubernatorstwa na Pomorze i odwrotnie. Kurierkami - łączniczkami były: Halina Strzelecka, Zofia Kopeć, Kazimiera Bartlówna, Elżbieta Jaworska, Wanda Polaszewska, Helena Kulińska, Zofia Widerkiewicz, Wanda Biernacka i Danuta Subkowska (pseudonim „Sosna”). Głównym ich zadaniem było dostarczanie meldunków, tajnych czasopism, instrukcji i rozkazów. Utrzymy-wały stałą łączność z Warszawą oraz Łodzią.15

W latach czterdziestych Harcerska Służba Informacyjna w Bydgoszczy uruchomiła przy ul. Lenartowicza nasłuch radiowy. Prowadził go dh. R. Franciszek Mizerek. Wiadomości z nasłu-chu telefonicznego oraz dokumenty, formularze i pieczątki przekazywano do „Pasieki” (Kwatery Głównej Szarych Szeregów).16

Harcerstwo Pomorza i Kujaw, od początku swego istnienia przygotowywało swoich wychowanków według określonego wzorca osobowego. Główne cele jakie stawiali sobie instruktorzy prowadziły do przygotowania aktywnych i rozumiejących potrzeby kraju młodych ludzi, którzy w godzinie próby byli gotowi poświęcić własne życie dla obrony ukochanej ojczyzny.


 

3. 2. Harcerskie drużyny łączności w latach powojennych.

Po zakończeniu działań wojennych na terenie Pomorza i Kujaw powstają komendy hufców, a głównym ośrodkiem kierującym ich pracami staje się Komenda Chorągwi ZHP w Bydgoszczy. Pierwsze tygodnie i miesiące pracy harcerskiej w wyzwolonej Polsce cechowały się niezmiernie dużą aktywnością młodzieży i instruktorów, których pragnieniem było szybkie nadrobienie straconych lat okupacji.

W Bydgoszczy powstają drużyny o specjalności łącznościowej: 32 BDH „Radiowa” w Domu Harcerza przy ul. Libelta 8, która została zatwierdzona rozkazem Komendy Chorągwi nr 6/46 z dnia 5. 06. 1946 roku. Kolejna drużyna łączności przy 6 Szczepie zatwierdzona zostaje rozkazem Komendy Chorągwi nr 10/46 z dnia 05.10. 1946 rok.17

Inną formą szkolenia i informacji o pracy harcerstwa były audycje radiowe nadawane raz w tygodniu przez rozgłośnię Polskiego Radia w Bydgoszczy. Audycjami kierował phm. Apanasiewicz. Tego typu audycje harcerskie nadawano również z Torunia.18

W pierwszych latach powojennych na czele drużyn stawali instruktorzy o różnych orienta-cjach politycznych. Spory o kształt ideowy Związku Harcerstwa Polskiego były przyczyną ostrej walki politycznej. Działania te doprowadziły do zawieszenia działania związku jako samodzielnej organizacji, a w jej miejsce powstała Harcerska Służba Polsce w szkołach podstawowych, na wzór organizacji pionierskiej. Na terenie szkół średnich wiodącą organizacją młodzieżową stał się Związek Młodzieży Polskiej. Młodzież harcerska została włączona do ZMP w 1951 r.

Dynamiczny rozwój harcerstwa datuje się dopiero od 1957 roku, kiedy to nastąpiła liberalizacja przepisów państwowych. Odnowione porozumienie ZHP z reaktywowanym Polskim Związkiem Krótkofalowców pozwoliło w późniejszych latach tworzyć harcerskie drużyny i kluby łączności radiowej.

Z inicjatywy dh phm. Henryka Gotowalskiego, przy wydatnej pomocy Komendanta Hufca dh hm. Edwarda Kozilczaka, na pierwszej zbiórce organizacyjnej 18 lutego 1970 roku powołano Harcerski Klub Łączności. Uczestnikami spotkania byli dh dh Henryk Gotowalski, Jerzy Ciemny, Eugeniusz Chybicki, Grażyna Owedyk, Zbigniew Przybylski, Andrzej Owsiany,

Roman Gotowalski oraz Stanisław Fiołek SP 2 BJD. HKŁ otrzymał znak nasłuchowy SP 2-6364/Z i rozpoczął pracę przy Komendzie Hufca ZHP Inowrocław-miasto.19

Zdjęcie nr 3. Dh phm. Henryk Gotowalski podczas nasłuchu SP 2-7063.

Zdjęcie nr 4. Szkolenie nasłuchowe dh Jurka Ciemnego prowadzi dh hm. Henryk Gotowalski.

Intensywne szkolenie zaowocowało wydaniem w dniu 20 października 1970 roku pierwszych licencji nasłuchowych dla druhów:

  • hm. Jerzego Ciemnego - SP 2-7354,

  • phm. Eugeniusza Chybickiego - SP 2-7356,

  • pwd. Zbigniewa Przybylskiego - SP 2-7363,

  • pwd. Grażyny Owedyk - SP 2-7459.20

Zdjęcie nr 5. Pokaz pracy na radiostacji RBM-1 dh Jerzego Ciemnego SP 2 JVW.

Aktywna działalność szkoleniowa prowadzona w klubie nasłuchowym SP 2-6364/Z przyczyniła się do otrzymania licencji nadawczej SP 2 ZCH, a klub przyjął nazwę „Ferryt”. Przygotowanie do udziału w zawodach Amatorskiej Radiolokacji Sportowej prowadził dh hm. Jerzy Ciemny. Nauka telegrafii i obsługi urządzeń nadawczo-odbiorczych prowadzona była przez dh hm. Eugeniusza Chybickiego.

Zdjęcie nr 6. Dh dh Ciemny i Chybicki prowadzą zajęcia w klubie.

Wśród drużyn harcerskich rosło zainteresowanie łącznością i krótkofalarstwem. Pojawiają się nowe drużyny i kluby łączności. Na terenie Chorągwi Bydgoskiej utworzono następujące HKŁ:

  • SP 2 ZAO „Pająk” przy 7 Szczepie ZHP w Technikum Kolejowym ul. Kopernika 1 w Bydgoszczy,

  • SP 2 ZBE „Kopernik” w toruńskim Harcerskim Ośrodku Łączności ul. Wielkie Garbary 9,

  • SP 2 ZBS przy Technikum Samochodowym w Toruniu ul. Św. Józefa 23/35,

  • SP 2 ZCH przy KH ZHP w Inowrocławiu ul. Solankowa 23,

  • SP 2 ZCI przy Ośrodku Łączności ZHP w Bydgoszczy ul. Libelta 8,

  • SP 2 ZDX Kujawski Klub Krótkofalowców ZHP przy Technikum Mechanicznym we Włocławku ul. Łęska,

  • SP 2 ZDY przy Liceum Ogólnokształcącym w Chełmży ul. Nowotki 23,

  • SP 2 ZDZ przy Zespole Szkół Zawodowych w Brodnicy ul. Mazurska 28,

  • SP 2 ZFI „Elektron” przy Liceum Ogólnokształcącym w Nakle n/Notecią ul. Gimnazjalna 3,

  • SP 2 ZFO przy Szkole Podstawowej nr 4 w Toruniu ul. Rydygiera 12,21

  • SP 2 ZFW przy Zespole Szkół Mechanicznych w Żninie.

Inspektorat Łączności przy Komendzie Chorągwi w Bydgoszczy wielokrotnie w czasie Harcerskich Akcji Letnich oraz w okresie ferii zimowych organizował obozy i zimowiska szkoleniowe dla łącznościowców. Przykładem może być obóz harcerski w HOW Funka w 1973 roku, gdzie przebywała młodzież z całego województwa bydgoskiego. W zajęciach uczestniczyli krótkofalowcy i zainteresowani łącznością. Celem obozu było podnoszenie kwalifikacji i zdobywanie kolejnych doświadczeń. Obóz zorganizowano przy wydatnej pomocy Zarządu Oddziału Wojewódzkiego Polskiego Związku Krótkofalowców oraz Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Bydgoszczy.22

W czasie obozów i zimowisk łącznie ze szkoleniem specjalistycznym odbywały się kursy drużynowych drużyn starszoharcerskich pozwalające zamknąć próbę na stopień przewodnika.

Do głównych zadań jakie stawiali sobie organizatorzy należały:

  1. Wyposażenie w podstawowe umiejętności kierowania drużyną.

  2. Dostarczenie szczegółowej wiedzy o systemie metodycznym pionu starszoharcerskiego.

  3. Kształcenie oczekiwanych przez organizację postaw instruktorskich.

  4. Pobudzenie uczestników do samokształcenia, rozwoju zainteresowań i pracy nad sobą.

  5. Rozbudzenie poczucia więzi emocjonalnej ze Związkiem.

  6. Stworzenie okazji do pełnego autentycznego udziału w kulturze, życia w grupie z aspirac-jami na grono przyjaciół.

  7. Zapoznanie ze sposobami działania drużyn i klubów łączności, możliwość uzyskania uprawnień państwowych do pracy radiowej.

  8. Czynny wypoczynek.23

Związek Harcerstwa Polskiego dbał o to by przyszłą kadrę instruktorską szkolić jak najlepiej. Starano się zawsze łączyć zabawę ze zdobywaniem określonych umiejętności. Harcerstwo i krótkofalarstwo wzrastały razem, ponieważ ponad 60 % polskich krótkofalowców to czynni lub byli harcerze i instruktorzy ZHP.24

W nocy z 12-13 grudnia 1981 roku ukonstytuowała się Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, która wprowadziła stan wojenny na obszarze całego kraju. Nadajniki i wszystkie urządzenia nadawczo-odbiorcze zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych zostały przekazane w depozyt. Dla „SP” ogłoszono QRT (ciszę radiową), aż do odwołania.

Mimo zakazu pracy na pasmach, życie w drużynach i klubach łączności nadal trwało. 30-31.10.1982 roku odbył się w Oleśnicy II Zlot Łączności ZHP. Spotkali się na nim instruktorzy łącznościowcy z całego kraju, a region Pomorza i Kujaw reprezentowali członkowie klubów: SP 2 ZCH, SP 2 ZBE, SP 2 ZFO. Po upływie piętnastu miesięcy stan wojenny został odwołany. Na pasma amatorskie powróciły ponownie stacje polskie, w tym harcerskie.

Systematyczna działalność w kierunku szkolenia kadr instruktorskich pozwalała na przeprowadzanie kolejnych obozów i zimowisk szkoleniowych, które odbywały się między innymi w roku: 1983 - Pólko; 1984 - Gródek Krajeński; 1985 - Drążno; 1986 - Pólko; 1987 - Pólko; 1988 - Grunwald; 1989 - Wdzydze Kiszewskie.

Uroczyście obchodzono 70-lecie harcerstwa bydgoskiego oraz 40-lecie Ośrodka Łączności Komendy Hufca ZHP w Bydgoszczy podczas VIII Chorągwianych Zawodów Łączności, które odbyły się w ośrodku wodnym w Funce w dniach 06-10.05. 1987 roku. Na tą okoliczność wydano pamiątkową kartę QSL.

Zdjęcie nr 7. Karta QSL upamiętniająca 70-lecie harcerstwa bydgoskiego i 40-lecie Ośrodka Łączności KH ZHP Bydgoszcz.

Jednym z najciekawszych obozów był zorganizowany w terminie od 08.07- 24.07.1988 roku obóz w ramach Zlotu Związku Harcerstwa Polskiego „Grunwald 88”. Na wspólnym zgrupowaniu obozów „Radwan” uczestniczyły chorągwie: bydgoska , płocka, toruńska i włocławska. Obóz ten należał do największych w powojennej historii ZHP. Uczestniczyło w nim około 700 drużyn z całego kraju, udział brało prawie 20 tys. zuchów, harcerzy i instruktorów Związku. Zlot ten był okazją do uczczenia 70-lecia ZHP oraz okazją do zapre-zentowania dokonań harcerstwa. W dniach 20-21 lipca na polach Grunwaldu spotkali się wszyscy uczestnicy Zlotu. Komendantem zgrupowania była dh Krystyna Sośnicka, obowiązki szefa łączności pełnił dh hm. Jan Drzewiecki SP 2 DJG. Zgrupowania nr 1 „Radwan” otrzymało kryptonim „Agrest”. Przedstawiciele HKŁ uczestniczący w Zlocie na Warmii i Mazurach pracowali pod znakami klubowymi.25

Drużyny i kluby łączności przez cały okres swojej działalności borykały się z bazą sprzętową. Sprzęt i wyposażenie techniczne pozyskiwane było w głównej mierze z jednostek wojskowych. Dzięki wypróbowanemu sprzymierzeńcowi wiele imprez udało się zabezpieczyć w łączność. Z bardzo przychylnym odzewem spotkały się pisma Inspektora Łączności do zakładów produkujących części i podzespoły elektroniczne. Z inicjatywy Rady Szczepu przy Zespole Szkół Elektrycznych i HKŁ SP 2 ZDX we Włocławku, udało się pozyskać blisko czterysta kilogramów części od różnych zakładów. Na słowa uznania zasługuje Centralna Składnica Części Elektronicznych z Warszawy, która własnym transportem dostarczyła dwie duże skrzynie elementów elektronicznych, tak bardzo ważne w majsterkowaniu.

Cenne doświadczenia zdobywane przez harcerki i harcerzy podczas pracy i zabawy w drużynach i klubach łączności owocowały dobrymi ocenami zdobywanymi w szkole. Wielu z nich pozostało wiernymi swojej pasji i do dnia dzisiejszego uczestniczy w pracach Związku Harcerstwa Polskiego oraz kontynuuje pracę na amatorskich pasmach fal krótkich i ultrakrótkich.


 

3. 2. 1. Praca harcerskich drużyn i klubów łączności na pasmach służbowych i

amatorskich.

Praca harcerskich drużyn i klubów łączności na pasach służbowych i amatorskich jest możliwa na podstawie Ustawy o łączności, rozporządzenia Ministra Łączności w sprawie szczegółowych zasad wydawania zezwoleń na posiadanie, zakładanie i używanie amatorskich i doświadczalnych urządzeń radiowych, warunków ich używania. Zezwolenia na posiadanie i używanie radiostacji dla celów organizacyjno-szkoleniowych wydawane są przez Zarząd

Krajowy Państwowej Agencji Radiokomunikacyjnej. Zezwolenie na używanie urządzeń radio-wych wydawane są na urządzenia o określonej częstotliwości i mocy promieniowanej do anteny. Główna Kwatera ZHP otrzymała następujące kanały pracy, zawarte w tabeli nr 1.

Przydzielone częstotliwości pracy w sieciach służbowych ZHP są stałymi niezmiennymi kanałami i obowiązują wszystkie drużyny i kluby łączności w Polsce.

Częstotliwość /Mhz/

Moc nadajnika /W/

Rodzaj emisji

3,835

200

A1A, J3E, F1B

27,400

10

A3E, F3E

29,850

10

A1A, A3E, F3E

31,150

10

A1A, F3E

31,175

10

A1A, F3E

31,225

10

A1A, F3E

31,250

10

A1A, F3E

Tabela nr 1. Wykaz częstotliwości przydzielonych dla ZHP do pracy w sieciach

służbowych.

Uwagi: J3E jest emisją jednowstęgową przy zastosowaniu górnej wstęgi /USB/.

Kanał o częstotliwości 29,850 MHz , emisja F3E w okresie 1 czerwca do 30 września

każdego roku dla organizacji łączności duosimpleksowej na potrzeby Bieszczadzkiej

Akcji Letniej ZHP.

Harcerskie Kluby Łączności w tym Pomorza i Kujaw korzystają podczas pracy na pasmach amatorskich z częstotliwości przydzielonych dla służby amatorskiej, obowiązujących w całym świecie. Zakres używanych częstotliwości przedstawia tabela nr 2.

Zakres częstotliwości /MHz/

Zezwolenie

Status

Rodzaje emisji

1.810-1.980

D, E, F

P, Pex, S*

A1A, A2A, F1B, A3E J3E, R3E

3.500-3.800

C, D, E, F

P

A1A, A2A, F1B, A1C

A3E, R3E

7.000-7.100

C, D, E, F

Pex

A1A, A2A, F1B, J2B

A1C, A2C, J3E, R3E

10.000-10.150

D, E, F

S

A1A, A2A, F1B, F2B

J2B

14.000-14.350

D, E, F

Pex

A1A, A2A, F1B, F2B

J2B, R3E, A3C, F3C

18.068-18.168

D, E, F

P

A1A, A2A, F1B, F2B

A3E, J3E, R1E

21.000-21.450

D, E, F

Pex

A1A, A2A, F1B, J2B

J3E, A1C, F3C, R3E

24.890-24.990

D, E, F

P

A1A, A2A, F1B, F2B

J2B, A3E, J3E, R3E

28.000-29.700

D, E, F

Pex

A1A, A2A, F1B, F1D

G3E, J3E, F1C, R3E

144.000-146.000

A, B, C, D, E, F

P

A1A, A2B, F1D, F2D

G3D, J2D, J3E, R3E

430.000-440.000

A, B, C, D, E, F

P

A1A, A2A, F1D, F2D

G3E, G3F, J3F, J3E

1268.000-1299.000

D, E, F

S

A1A, A2A, F1D, F2D

G3E, G3F, J3F, J3E

Tabela nr 2. Wykaz zakresów częstotliwości dla pracy amatorskich urządzeń

nadawczo - odbiorczych.

Kategorie zezwoleń: A - kategoria II 15 W, B - kategoria II 50 W, C - kategoria I 15 W,

D - kategoria I 50 W, E - kategoria I 250 W, F - kategoria I 750 W.

Status: Pex - zakres częstotliwości przeznaczony dla służby amatorskiej, praca stacji

amatorskich na zasadzie wyłączności,

P - zakres częstotliwości przeznaczony nie tylko dla służby amatorskiej, praca stacji

amatorskich na zasadzie pierwszeństwa,

S - zakres częstotliwości przeznaczony nie tylko dla służby amatorskiej, praca stacji

amatorskich na zasadzie drugorzędności,

S*- zakres 1850-1980 kHz - praca stacji amatorskich w odległości mniejszej niż

100 km od brzegu morza zabroniona.

Wykaz emisji przeznaczonych dla służby amatorskiej:

A1A, A2A - telegrafia do odbioru słuchowego,

F1B, F2B, J2B - telegrafia do odbioru automatycznego /RTTY/,

F2B na UKF, J2B na KF - Packet Radio,

A1C, A2C, A3C, F2C, J3C - fototelegrafia /SSTV/,

A3E, F3E, G3E, J3E, R3E - telefonia,

A3F, C3F, J3F - telewizja /kanał wizyjny/.

Każdego roku w trzecią sobotę i niedzielę miesiąca października, skauci i harcerze krótko-falowcy z całego świata organizują międzynarodowe spotkania w eterze. Impreza nie ma charakteru zawodów, jest spotkaniem przyjaciół i z tej to okazji nie wymienia się żadnych grup kontrolnych. QSO (nawiązana łączność) powinno mieć charakter towarzyski, nawiązujący do pracy skautowej. Harcerskie stacje z Pomorza i Kujaw uczestniczą każdego roku w spotkaniach. W czasie trwania JOTA obowiązuje wywołanie na fonii (SSB) „CQ JAMBOREE”, na telegrafii (CW) „CQ JOTA”. Do dobrego tonu należy nawiązanie łączności ze HB 9 S, nadającą ze Światowego Biura Skautów z Genewy, a także z K 2 BSA (USA), GB 2 GP (GB), VK 1 BP (Australia), JA 1 YSS (Japonia), PA 6 JAM (Holandia), które są odpowiednikami naszej stacji Głównej Kwatery SP 5 ZHP. Częstotliwości wywoławcze w JOCIE są następujące:

SSB - 3,740 /80 m/ - 7,090 /40 m/-14, 290 /20m/ - 21,360 /15 m/ i 28,990 /10m/ MHz,

CW - 3, 590 - 7,030 - 14,070 - 21,140 i 28,190 MHz.

Udział w JOCIE potwierdzany jest okolicznościowymi dyplomami wydawanymi przez Międzynarodowe Biuro Skautowe w Genewie. Podczas uczestnictwa w JOCIE kluby Chorągwi Kujawsko-Pomorskiej zapraszają na spotkania przy radiostacji sąsiednie drużyny harcerskie, aby mogły podzielić się swoimi doświadczeniami z skautami całego świata jak również druhnami i druhami w Polsce.26

Amatorskie stacje krótkofalowe zrzeszone w ZHP podczas przeprowadzanych łączności rozdają swoim korespondentom punkty do następujących dyplomów:

  1. Dyplom „Szlakiem Walk Powstania Wielkopolskiego 1918/19 r.”, wydawany jest polskich krótkofalowców i sympatyków harcerstwa, ma na celu upamiętnienie walk Powstańców Wielkopolskich 1918/19 r. oraz popularyzację regionu Wielkopolski i ziem objętych walkami powstańczymi. Mogą zdobywać go nadawcy, nasłuchowcy oraz stacje klubowe. Regulamin dyplomu ogłoszono w grudniu 1968 roku.27

Zdjęcie nr 8. Dyplom „Szlakiem walk Powstania Wielkopolskiego 1918/19.”

  1. Od 1 września 1981 roku wydawany jest przez Inspektorat Łączności Komendy Chorągwi Wrocławskiej ZHP dyplom „Czuwaj”. Zobowiązuje on wszystkie stacje harcerskie również i Chorągwi Kujawsko-Pomorskiej do rozdawania określonej ilości punktów i liter hasła „Czuwaj”. Dyplom ma za zadanie propagowanie harcerstwa wśród krótkofalowców i szerzenie wiedzy o harcerstwie. Aby spełnić wymagania dyplomu najwyższego stopnia należy gromadzić punkty i litery w czasie trwania roku harcerskiego do 01.09-31.08 roku następnego, przez kolejnych osiem lat.28

Zdjęcie nr 9. Harcerski dyplom „Czuwaj”.

Powyższymi dyplomami mogą poszczycić się Harcerskie Kluby Łączności regionu Pomorza i Kujaw.

Drużyny i kluby łączności systematycznie uczestniczyły w zabezpieczeniu służby łączności na pasmach służbowych w imprezach organizowanych przez chorągiew i hufce. W oparciu o wytyczne GK ZHP stworzono system znaków wywoławczych radiostacji i radiotelefonów w Związku. Na potrzeby organizacyjno-szkoleniowe na paśmie KF i UKF przydzielono następu-

jące znaki, które składają się z kryptonimu „Pasieka” lub „Ul” wraz z odpowiednim numerem cyfrowym. Stacje pracujące w sieci jako główne używają kryptonimu „Pasieka”, a stacje podległe używają kryptonimu „Ul”. Decyzją z 1988 roku GK ZHP przydzieliła następujące znaki dla pracujących w sieciach użytkowników z Pomorza i Kujaw, które przedstawia tabela nr 3.

Lp.

Jednostka organizacyjna

ZNAKI WYWOŁAWCZE

Radiostacje główne Radiostacje podległe

fonia telegrafia fonia telegrafia

1

KCH ZHP Bydgoszcz

Pasieka 17, 18

Pas 17, 18

Ul 181-200

Ul 181-200

2

KCH ZHP Toruń

Pasieka 95, 96

Pas 95, 96

Ul 961-980

Ul 961-980

3

KCH ZHP Włocławek

Pasieka 101, 102

Pas 101, 102

Ul 1021-1040

Ul 1021-1040

Tabela nr 3. System znaków wywoławczych radiostacji i radiotelefonów w ZHP.29

W czasie Zlotu ZHP „Grunwald`88” chorągwie z Pomorza i Kujaw przebywające w zgrupowaniu „Radwan” uczestniczyły w I Konkursie Krótkofalarskim o „Tarczę Zawiszy”. Harcerskie Kluby Łączności SP 2 ZFW (Żnin) i SP 2 ZBE (Toruń) zdobyły odpowiednio 6 i 12 miejsce w grupie stacji klubowych „B”. Natomiast SP O ZCI w grupie stacji klubowych uczestniczących w zlocie „C” zajęła 6 miejsce.30

Wielokrotnie amatorskie stacje krótkofalowe regionu Pomorza i Kujaw pracowały pod znakami okolicznościowymi, będąc wielką atrakcją dla kolekcjonerów kart potwierdzenia łączności QSL. Najczęściej używanym znakiem okolicznościowym były znaki: SP 0 ZCI, SP 0 TOR, SP O ZCH. Pracując poza miejscem stałego zainstalowania stacji używano znaków łamanych, stosowanych zgodnie z instrukcją PIR /PAR/ np. SP 2 ZCI/p (we własnym województwie), SP 2 ZCI/2 (w innym województwie okręgu drugiego). W czasie stosowania znaków okolicznościowych można było słyszeć harcerzy regionu na wszystkich pasmach amatorskich, często również pracowano w sieciach służbowych. Za przykład może posłużyć karta QSL ze Zjazdu ZHP w 1990 roku.

Zdjęcie nr 10. Okolicznościowa karta QSL HKŁ SP 2 ZCI.

W celu podnoszenia umiejętności operatorskich, uczestnicy klubów łączności brali udział w zawodach krótkofalarskich krajowych, czasami światowych. Zawody polegają na tym, że uczestniczące stacje klubowe mają za zadanie przeprowadzenie jak największej liczby łączności, przestrzegając regulaminu zawodów. Stacje harcerskie z Pomorza i Kujaw najczęściej uczestniczyły w następujących zawodach:

  • Dzień Hutnika,

  • Dzień Łącznościowca,

  • Tydzień Techniki Rybnickiego Okręgu Węglowego,

  • Dzień Górnika,

  • Dni Morza,

  • Dzień Zwycięstwa,

  • Manifest Lipcowy,

  • Świętokrzyskie Dni Kultury,

  • Słupskie Dni Sportu,

  • Dzień LWP i Tydzień LOK,

  • Harcerska Fala,

  • Krótkofalarski Hołd Powstańcom !830-1831,

  • Alert i innych.

W tabeli nr 4 przedstawione zostały wyniki osiągnięte przez HKŁ Chorągwi Bydgoskiej w zawodach pod nazwą „Alert”. Kluby regionu Pomorza i Kujaw uczestniczyły w grupie stacji klubowych pracujących z mocą nadajnika do 50 W, pracując emisjami CW (telegrafia) i SSB (fonia).

Znak klubu

1983

CW SSB

1984

CW SSB

1985

CW SSB

1986

CW SSB

1987

CW SSB

SP 2 ZBE

-

-

-

-

-

-

-

-

5

22

SP 2 ZCH

7

2

2

4

6

5

-

2

-

6

SP 2 ZCI

2

4

-

-

4

4

-

1

-

-

Tabela nr 4. Lokaty uzyskane przez HKŁ w zawodach „Alert” w latach osiemdziesiątych.

Sprawdzianem umiejętności operatorskich były i są zawody organizowane przez Zarząd Główny Ligi Obrony Kraju pod nazwą „SP-K”. Każdego miesiąca w drugi czwartek w godzinach od 17.00 czasu lokalnego do godziny 19.00 na paśmie 3,5 MHz współzawodniczą między sobą stacje klubowe polskie „SP”. Sprawdzenie się w gronie najlepszych to wielkie wyzwanie za przykład niech posłużą wyniki stacji harcerskich z regionu Pomorza i Kujaw z lat 1986-1988, które zawiera tabela nr 5.

Lp.

Znak wywoławczy stacji

Rodzaj emisji

1986

1987

1988

1

SP 2 ZCH

SSB

68

54

103

2

SP 2 ZDX

SSB

37

222

174

3

SP 2 ZCI

SSB

-

154

215

Tabela nr 5. Wyniki uzyskane przez harcerskie stacje krótkofalarskie w całorocznych zawodach „SP-K”.


 

  1. 2. 2. Manewry Techniczno-Obronne sprawdzianem umiejętności drużyn i klubów

łączności.

Na początku lat siedemdziesiątych dla sprawdzenia umiejętności zdobytych przez harcerki i harcerzy drużyn i klubów specjalnościowych w procesie szkolenia Główna Kwatera ZHP wprowadziła do kalendarza ogólnopolskich imprez harcerskich manewry techniczno-obronne, podsumowujące całoroczną pracę zastępów, drużyn i szczepów. Stworzyły one szansę pokazania osiągnięć w dziedzinie wychowania patriotyczno-obronnego, roli i możliwości harcerstwa w obronie cywilnej. Co roku w okresie letnim po zakończeniu eliminacji chorągwianych, najlepsza drużyna lub klub uczestniczył w manewrach centralnych ZHP. Program manewrów obejmował szerokie treści wychowania patriotyczno-obronnego młodzieży związanej z obchodami zwycięstwa nad faszyzmem: spotkania z kadrą wojska, weteranami i kombatantami II wojny światowej, ogniska, wieczornice, występy artystyczne, projekcje filmów, zaciąganie wart w miejscach pamięci narodowej, zbiorowe składanie wiązanek kwiatów.31

W manewrach uczestniczyła młodzież z chorągwi regionu pomorsko-kujawskiego zarówno ze szkół podstawowych jak i ponadpodstawowych . Program ten obejmował wiele konkurencji:

w pionie szkół podstawowych:

  • rowerowy tor przeszkód,

  • pożarniczy tor przeszkód,

  • zawody modeli latających,

  • zawody modeli pływających,

  • wodniacka,

  • sanitarny tor przeszkód.

w pionie szkół ponadpodstawowych:

  • amatorska radiolokacja,

  • łączność radiowa,

  • sanitarny tor przeszkód,

  • motocyklowy tor przeszkód,

  • samochodowy tor przeszkód,

  • pożarniczy tor przeszkód,

  • zawody modeli latających,

  • wodniacka.

dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych:

  • młodzieżowy wielobój sprawnościowy.32

Konkurencje te obowiązywały w 1980 roku. W poprzednich latach i późniejszych występo-wały również inne dyscypliny. Uczestnictwo harcerek i harcerzy wzbogacało ich doświa-dczenie i powodowało podnoszenie kwalifikacji wybranej przez siebie dyscypliny. Manewry techniczno-obronne dawały możliwość oceny zdyscyplinowania, umiejętności i współpracy z innymi, samodzielności i zaradności. Dla drużynowych były praktycznym sprawdzianem umiejętności kierowania zespołem w nieustannie zmieniającej się sytuacji i różnorodnym terenie.33 Praca w zespole i działanie podczas rywalizacji prowadziło do mistrzostwa. Opanowanie mistrzowskie, działania i umiejętność wykorzystania wiedzy teoretycznej, prowadziła do kształtowania świadomości patriotycznej.

Drużyny i kluby łączności uczestniczące w manewrach brały udział w dwóch konkurencjach:

łączności radiowej i amatorskiej radiolokacji. W manewrach międzychorągwianych, które odbywały się w ramach okręgów wojskowych, uczestniczyły trzy lub cztery najlepsze zespoły chorągwiane, najczęściej czteroosobowe. W finale startowały zespoły chorągwiane, które w klasyfikacji zespołowej eliminacji międzychorągwianych zdobyły w poszczególnych konkurencjach pierwsze trzy miejsca, zasada ta dotyczyła Pomorskiego Okręgu Wojskowego i Śląskiego Okręgu Wojskowego oraz pięć pierwszych zespołów z Warszawskiego Okręgu Wojskowego.34

Osiągnięcia harcerskich drużyn i klubów łączności w Manewrów Techniczno-Obronnych.

Manewry wojewódzkie - poprzedzone sprawdzianami w drużynach i hufcach zorganizo-wano w Tleniu w dniach 11-13. 06. 1968 roku . Reprezentantami Chorągwi ZHP Bydgoszcz na CMTO był hufiec Toruń, który zajął V miejsce w kraju.35

Ukoronowaniem osiągnięć 1974 roku było zdobycie pierwszej lokaty przez Chorągiew Bydgoską w Centralnych Manewrach Techniczno-Obronnych. Duży wkład w to zwycięstwo wniosły ekipy łącznościowe.36

Następne sukcesy odnotowali łącznościowcy Chorągwi Bydgoskiej w 1982 roku w VIII MTO, które odbywały się w Krakowie. W zespole ekipy bydgoskiej startowało między innymi Janusz Jóźwiak oraz Marek Kamiński, zajmując V miejsce drużynowo w łączności radiowej, a w radiolokacji sportowej I miejsce zarówno w pasmach fal krótkich 3,5 MHz i fal ultrakrót-kich 144 MHz. Zespołem bydgoskim kierował dh hm. Eugeniusz Chybicki z Inowrocławia.37

Zdjęcie nr 11. Dh Janusz Jóźwiak przy pracy na radiostacji R - 105.

Harcerze łącznościowcy z Bydgoszczy i Inowrocławia w 1984 roku reprezentowali Chorągiew Bydgoską na IX MTO. Zajęli I miejsce zespołowe na obu pasmach w radiolokacji sportowej oraz uzyskali 5 tytułów „Mistrzów konkurencji”, 2 tytuły wicemistrzowskie i 2 trzecie miejsca. W konkurencji łączności radiowej reprezentacja bydgoska zajęła II miejsce w kraju zarówno w kategorii juniorów jak i młodzików.38

Chorągiew Bydgoska w 1986 roku była organizatorem X strefowych Manewrów Techniczno-Obronnych w miejscowości Deczno koło Świecia. Na szczeblu centralnym zespoły Chorągwi Bydgoskiej w wieloboju „łowy na lisa” zdobyły następujące wyniki: w grupie młodszoharcerskiej druhenki zajęły I miejsce, a druhowie II miejsce. Grupa harcerzy starszych

uplasowała się na I miejscu.39 Sposób rozegrania konkurencji „łowy na lisa” podczas X MTO ZHP przedstawia niżej przedstawiony schemat nr 1.40

Zdjęcie nr 12. Przebieg trasy „Łowy na lisa” w X MTO ZHP w 1986r.

W 1988 roku w Harcerskim Ośrodku Wodnym w Funce odbyły się Chorągwiane Manewry Techniczno-Obronne. Dobrze przygotowane ekipy Bydgoskiej Chorągwi startując w Central-nych Manewrach Techniczno-Obronnych w wieloboju „Łowy na lisa” harcerze młodsi zajęli I miejsce, a harcerze starsi zajęli III miejsce. Sukcesem było również uzyskanie III miejsca przez harcerzy młodszych oraz II miejsca przez harcerzy starszych w wieloboju łączności.41

Zdjęcie nr 13. Dyplom dla HKŁ „Ferryt” SP 2 ZCH za zajęcie II miejsca w kategorii młodzików w MTO Chorągwi Bydgoskiej ZHP.

W dziele patriotycznego wychowania młodzieży ważna funkcja spoczywa na ZHP. Zadanie to realizowane jest przez zapoznanie młodzieży z bojowymi tradycjami oręża polskiego. Szerokie propagowanie idei Manewrów Techniczno-Obronnych pozwalało uczynić harcerki i harcerzy wrażliwymi na sprawy Ojczyzny i jej obronności. Tak ukształtowane postawy patriotyczne były zasługą instruktorów ZHP, w tym drużyn łączności.


 

3. 2. 3. Amatorska Radiolokacja Sportowa w harcerskich drużynach i klubach

łączności.

Wśród dziedzin związanych z krótkofalarstwem wyodrębniono amatorską radiolokację sportową (w skrócie ARS). Łączy ona w sobie elementy elektroniki, radiokomunikacji, tere-noznawstwa, sprawności fizycznej. Jest ona najwszechstronniejszą formą działalności łącznościowców. Amatorska radiolokacja sportowa, zwana dawniej „radiowymi łowami na lisa” bądź amatorską radiopelengacją, stawiała swe pierwsze kroki w latach pięćdziesiątych. Zapoczątkowali ją krótkofalowcy jugosłowiańscy w 1954 roku, zaś wkrótce po tym Wojciech Nietyksza SP 5 FM rozpropagował ją w Polsce, umieszczając na łamach „Radioamatora” kilka artykułów opisujących zasady i technikę amatorskiej radiolokacji.42

Zgodnie z nazwą, radiolokacja jest to wykrywanie i wyznaczanie położenia obiektów przy użyciu fal radiowych. Rozróżnia się radiolokację czynną, w której urządzenie radiolokacyjne wysyła wiązkę fal radiowych w kierunku lokalizowanego obiektu, a następnie odbiera się ją w postaci echa radarowego, oraz radiolokację bierną, w której urządzenie radiolokacyjne sta-nowi odbiornik wraz z anteną kierunkową. W harcerstwie łącznościowcy stosują radiolokację bierną. Amatorska radiolokacja sportowa polega więc na wykrywaniu położenia ukrytych w terenie nadajników radiowych. Zadaniem biorącego udział w zawodach jest określenie położenia nadajników za pomocą radionamiarów i kompasu oraz określenie ich położenia na mapie. Należy w jak najkrótszym czasie dotrzeć do wszystkich nadajników i podążyć na metę. W Polsce rozgrywane są zawody ARS w dwóch pasmach amatorskich: 3,5 MHz /fale krótkie/ i 144 MHz /fale ultrakrótkie/.43 Symbolem ARL stał się lis, który przedstawiony zostanie poniżej na zdjęciu nr 14.

Zdjęcie nr 14. Proporczyk Polskiego Klubu Amatorskiej Radiolokacji Sportowej.

Lisami są ukryte w lesie nadajniki, emitujące z przerwami określone znaki, myśliwymi zaś - wyposażeni w odbiorniki z kierunkowymi antenami, zawodnicy. Z pozoru to tylko zabawa. Stopień trudności w dotarciu do ukrytych w ostępach leśnych niewielkich pudełek nadajników, regulaminowo niewidocznych z odległości 3-5 metrów, czyni ją sportem wymagającym wielu umiejętności, długich przygotowań. Trasa na jakiej czają się „lisy” mierzy około 6 kilometrów. „Myśliwy”, siłą rzeczy przebiega znacznie więcej kilometrów, stąd wcześniejsze kondycyjne treningi odgrywają niemałą rolę.44

W Śródborowie koło Otwocka w dniach 12-14 września 1981 roku odbyły się IX Mistrzostwa Polski w Amatorskiej Radiolokacji Sportowej połączone z I Krajowym Zjazdem Polskiego Klubu ARS, w którym uczestniczyła pięcioosobowa delegacja bydgoskiego oddziału wojewódzkiego PZK. Sekretarzem klubu został wybrany dh hm. Jan Drzewiecki z Bydgoszczy. W rozegranych zawodach na paśmie 3,5 MHz I miejsce i tytuł mistrzyni Polski

zdobyła bydgoszczanka Grażyna Kiełczyńska (LOK), a IV miejsce Gabriela Banach z klubu SP 2 ZAO (ZHP). W konkurencji w paśmie 144 MHz indywidualnie triumfowała Grażyna Kiełczyńska zdobywając drugi laur mistrzyni Polski, a jej koleżanka Gabriela Banach zdobyła II miejsce i tytuł wicemistrzyni Polski.45

X Mistrzostwa Polski amatorów radiolokacji sportowej z okazji 40-lecia LWP odbywały się w HOW Funka. Zawody odbywały się w dniach 24-27 sierpnia 1983 roku. Już po pierwszym dniu zawodów w klasie 3,5 MHz wszystkie pierwsze miejsca indywidualne i zespołowe przypadły bydgoszczanom. W kategorii mężczyzn złoty medal i tytuł mistrza Polski zdobył Jerzy Woś (PZK), najlepszą wśród kobiet okazała się Gabriela Banach (ZHP - Bydgoszcz). Kolejne dni potwierdziły dobre przygotowanie bydgoszczan. Drużynowo wygrała ekipa bydgoska, która z rąk dowódcy POW gen. Zbigniewa Blechmana otrzymała medale i dyplomy.

Zdjęcie nr 15. Zwycięska ekipa Chorągwi Bydgoskiej ZHP.

Oprócz medali, dyplomów, nagród i pucharów komisja sędziowska pod przewodnictwem Jerzego Klabona z Wrześni postanowiła uhonorować dyplomem „fair play” dh Jarosława Pałubickiego reprezentanta bydgoskiej chorągwi za sportowe zachowanie się w czasie
rozgrywania zawodów. Najlepszym w zespole juniorów okazał się dh Sławomir Kaszubowski,
natomiast wśród młodzików dh Jerzy Nicpoń przedstawiciele bydgoskich harcerzy.46
Rok 1984 dla harcerskiej radiolokacji sportowej rozpoczął się wyjazdem zespołu reprezentacyjnego chorągwi bydgoskiej do NRD na zawody w miejscowości Schwedt w terminie 10-12 maja. Kierownikiem zespołu został zastępca Inspektora Łączności dh Bolesław Krzymin, trenerem zespołu był dh hm. Eugeniusz Chybicki. Do zespołu reprezentacyjnego zakwalifikowani zostali: Sławomir Kaszubowski, Mariola Grembosz, Renata Palacz, Jerzy Nicpoń, Paweł Smyk.47 Zaskoczeniem dla drużyny było rozgrywanie konkurencji na ulicach miasta. Dlatego też nikogo nie dziwiło, że zespół zajął czwarte miejsce.

W niedzielny poranek 30 kwietnia 1989 roku kolejny raz spotkali się sympatycy amatorskiej radiolokacji w Otwocku około Warszawy, aby uczestniczyć w zawodach. W składzie zespołu z Inowrocławia znajdowali się dh dh Artur Mikałajczak, Marcin Lewandowski, Tomasz Puszczykowski. Po zakończeniu wszystkich konkurencji i obliczeniu wyników zespół repre-zentujący harcerzy z Pomorza i Kujaw sklasyfikowano na dwudziestej pozycji.

Rywalizacja podczas konkurencji w Amatorskiej Radiolokacji Sportowej pozwala nie tylko doskonalić umiejętność wykrywania rozmieszczonych w terenie nadajników, ale również daje szansę wypoczynku i relaksu na łonie natury. Połączenie wysiłku fizycznego z pobytem w naturalnym środowisku staje się dobrą receptą na życie. Po zakończonej rywalizacji na trasach jest zawsze czas by odświeżyć stare i nawiązać nowe przyjaźnie.


 

  1. 3. Czas przemian w łączności harcerskiej lat 90.

Konsekwencją przemian gospodarczych, które nastąpiły w naszym kraju w 1989 roku było odejście z szeregów Związku wielu instruktorów, co spowodowało zdecydowane zmniejszenie ilości drużyn i klubów specjalnościowych. Tym samym tendencjom podlegały również drużyny i kluby łączności, wymagające znacznych nakładów finansowych. Drużyny i kluby nie były w stanie z uwagi na wysoką cenę zakupić urządzeń fabrycznych, które stały się od tej pory ogólnie dostępnie. Wskazane wyżej czynniki doprowadziły do tego, że zarówno młodzież jak i instruktorzy nie widzieli pozytywnych oznak, które mogłyby zmienić aktualną sytuację. Mimo tego stanu, wierni ideałom harcerskiego wychowania i działania w zespole nie zaprzestało swej działalności w ZHP. Wyzwania ostatnich lat były motorem do rzeczowej dyskusji nad nowym kształtem działania w ramach specjalistycznych drużyn harcerskich, zrodziły potrzebę stworzenia nowych zasad funkcjonowania tych drużyn oraz całego Związku. Zmiany, które zaszły i nadal zachodzą spowodowały, że należało przebudować system wychowawczy w harcerstwie. Elementy systemu wychowawczego mają służyć nadrzędnemu celowi Związku - realizacji założeń programu wychowawczego. Jego głównym nurtem jest wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Wszystko to składa się na pełny program ZHP służący wszechstronnemu rozwojowi osobowości jego członków.48

Wymienione trudności nie spowodowały zaprzestania działalności drużyn i klubów łączności, chociaż grono zainteresowanych znacznie obniżyło się. Uroczystości, zloty, obozy, rajdy organizowane przez ZHP nadal ubezpieczane są przez łącznościowców w harcerskich mundurach.

W roku 1990 przedstawiciele krótkofalowców Pomorza i Kujaw spotkali się podczas rajdu stacji SP 2 ZCI. Po trasie, która biegła przez Bory Tucholskie wędrowała grupa operatorów przenośnej stacji krótkofalowej. Pracowała ona z następujących miejscowości: Pólko (18.07); Piła Młyn (19.07); Funka (19-20.07); Swornegacie (21.07); Łącko (22.07). Rajd stacji kończył się pobytem na obozie w Jeleniej Górze Górnej, z miejscowości tej nawiązywano łączności w terminie 22.07-15.08. 1990 roku.

W Harcerskim Ośrodku Wodnym w Funce 29-30 września 1990 odbywała się trzecia Giełda Programowa Chorągwi Bydgoskiej. Wśród licznej rzeszy harcerek i harcerzy nie zabrakło przedstawicieli łącznościowców.

Bydgoszcz w dniach 06-09.12.1990 roku była gospodarzem XXVIII Zjazdu ZHP. Zjazd miał doniosłe znaczenie delegaci w trakcie obrad przedstawiali swoje dokonania chorągwiane oraz dyskutowali nad przeobrażeniami jakie powinny zaistnieć w ZHP w najbliższych latach. Bezpośrednio z sali obrad do operatorów okolicznościowej stacji SP 0 ZCI dostarczano materiały, które przekazywano dla wszystkich stacji harcerskich w Polsce, na paśmie służbowym i amatorskim. Obrady i praca stacji odbywały się w Wojskowym Klubie Okręgowym Pomorskiego Okręgu Wojskowego przy ulicy Dwernickiego.

Harcerze łącznościowcy z Piły zaprosili przedstawicieli Chorągwi Bydgoskiej ZHP na Ogólnopolski Złaz pod nazwą „Pajęczyna”, który odbył się w dniach 14-16 grudnia 1990 roku. Drużyna harcerek i harcerzy ze Szkoły Podstawowej nr 11 w Inowrocławiu oraz operatorzy stacji klubowej SP 2 ZCH wzięli udział w tej imprezie godnie reprezentując nasz region.

Centralna Szkoła Instruktorska w Załęczu Wielkim organizowała szkolenie w Amatorskiej Radiolokacji Sportowej. W trzydniowym spotkaniu 18-20 kwietnia 1991 roku uczestniczyli przedstawiciele z Inowrocławia i Bydgoszczy, najaktywniejszych ośrodków łącznościowych z chorągwi.

Wspaniałym przeżyciem dla uczestników jubileuszowego Zlotu 80-lecia Harcerstwa Polskiego w Pająku koło Częstochowy oraz VI Światowego Dnia Młodzieży Częstochowa było spotkanie z papieżem Janem Pawłem II. Zlot odbywał się w terminie 12.-17 sierpnia 1991 roku, na którym pracowała stacja harcerzy z Inowrocławia, a jej operatorami odpowiedzial-nymi był dh hm. Jan Drzewiecki (SP 2 DJG) pełniący obowiązki Inspektora Łączności Komendy Chorągwi Bydgoszcz oraz dh hm. Eugeniusz Chybicki (SP 2 GSQ). Stacja pracowała w tym okresie pod znakiem SP 2 ZCH/9.

Stało się tradycją, że podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Młodzieżowych Orkiestr Dętych, organizowanego w Inowrocławiu harcerze klubu łączności „Ferryt” ubezpieczają wraz ze służbami porządkowymi przemarsz orkiestr ulicami miasta. Do tego celu wykorzystują harcerską sieć służbową w paśmie UKF na częstotliwości 31,150 MHz. Festiwale odbywają się corocznie w miesiącu czerwcu.

Rok 1993 przyniósł zmianę na stanowisku Inspektora Łączności, obowiązki objął dh pwd. Krzysztof Syrek z Bydgoszczy. W okresie kiedy kierował inspektoratem udało się pozyskać od przedstawicieli jednostek wojskowych pomoc sprzętową, którą wykorzystano w drużynach i klubach chorągwi. W związku z przedłużającą się chorobą dh Syrka zaistniała konieczność powołania nowego Inspektora Łączności. Od czerwca 1995 roku funkcję tą objął dh phm. Witold Błasiak z Bydgoszczy.

Harcerze łącznościowcy włączyli się do obchodów rocznicy nadania praw miejskich dla grodu nad Brdą. Szeroko rozpropagowali dylom pod nazwą „650-lecia Miasta Bydgoszczy”. Dyplom wydawano dla stacji polskich i zagranicznych, po uzyskaniu odpowiedniej ilości punktów za łączności ze stacjami z miasta Bydgoszczy, województwa bydgoskiego oraz stacji harcerskich Kujawsko-Pomorskiej Chorągwi ZHP z województw włocławskiego i toruń-skiego. Punkty można było zdobywać w dniach od 01.04. do 31.05. 1996 roku. Warunki dyplomu spełniło 248 krótkofalowców na paśmie fal krótkich i 9 krótkofalowców na paśmie fal ultrakrótkich. Czterdzieści dyplomów pamiątkowych oraz honorowych otrzymali koledzy łącznościowcy i organizacje współpracujące za propagowanie i udział we wspólnej zabawie. Warto nadmienić, że nadeszły również zgłoszenia ze Słowacji, Czech, Niemiec i Francji (11 zgłoszeń). Zdjęcie nr 16 przedstawia dyplom „650-lecia Miasta Bydgoszczy”.

Zdjęcie nr 16. Dyplom pamiątkowy dla Witolda Błasiaka SP 2 JBJ głównego

organizatora współzawodnictwa dyplomowego.

W dniu 19 kwietnia w rocznicę nadania praw miejskich dla miasta Bydgoszczy odbyły się specjalne dwugodzinne zawody, w których uczestniczyło 130 stacji nadawczych oraz 8 stacji nasłuchowych. Komisja w składzie: dh dh Witold Błasiak (SP 2 JBJ) - przewodniczący,

Eugeniusz Chybicki (SP 2 GSQ), Krzysztof Syrek (SP 2 NAT), Andrzej Chruszczyński (SQ 2 DYC) - członkowie, po zapoznaniu się z dziennikami uczestników zawodów ustalili następującą kolejność miejsc w poszczególnych grupach klasyfikacyjnych. Za zajęcie miejsc I-III w poszczególnych grupach operatorzy radiostacji otrzymali, oprócz dyplomów, nagrody rzeczowe, a jedyna kobieta (YL) uczestnicząca w zawodach, koleżanka Monika Giedrojć SP 5 XMM, również otrzymała nagrodę rzeczową. Sukcesy w poszczególnych grupach przed-stawia tabela nr 6.

 

A”

B”

C”

1

SP 6 DVP

SP 4 YTM

SP 0062 ZA

2

SP 4 AWE

SP 5 ZIM

SP 4 208

3

SP 2 GMA

SP 4 YGS

SP 2 7170

Tabela nr 6. Lokaty za zajęcie pierwszych trzech miejsc w poszczególnych grupach.

W roku 1996 włączono Związek Harcerstwa Polskiego do rodziny światowego skautingu. Pierwszą imprezę o randze międzynarodowej pod nazwą Międzynarodowy Zlot Skautów Wodnych organizowała Chorągiew Kujawsko-Pomorska w HOW w Funce. Podczas Zlotu, który odbywał się w dniach 30.07-04.08. 1996 r. nie zabrakło również harcerskich stacji klubowych (SP 2 ZCI i SP 2 ZCH). W eter powędrowały informacje o zajęciach wodniaków rywalizujących w wielu konkurencjach.

W ramach Święta Lotniczego w dniach 23-26 sierpnia 1996 roku na terenie bydgoskiego lotniska wojskowego odbył się Festyn Lotniczy Bydgoszcz ’96 oraz Międzynarodowa Wysta-wa Lotnictwa i Astronautyki „Aerointerlot’96”. Harcerze z klubu SP 2 ZCI uzyskali zgodę od Dowódcy 2 Korpusu Obrony Powietrznej na pobyt na terenie lotniska, a od PAR-u na pracę okolicznościowej stacji pod znakiem SP 0 ZCI. W czasie trwania pokazów stacja przeprowadziła na wszystkich pasmach amatorskich 370 łączności, z czego 32 to łączności z krajami Europy. Za nawiązane QSO (łączność) korespondenci otrzymali karty QSL z okolicznościowym znakiem. Karta została wydana dzięki Wojskowym Zakładom Lotniczym nr 2 w Bydgoszczy. Zdjęciu nr 17 przedstawia okolicznościową kartę QSL.

Zdjęcie nr 17. Okolicznościowa karta QSL z festynu lotniczego.

Zmieniająca się rzeczywistość stawia nowe wyzwania przed instruktorami ZHP. Konieczna jest duża inwencja w doborze metod i form pracy z młodzieżą harcerską. Nie należy jednocześnie zapominać o rodowodzie harcerstwa. Specjalność wymusza na instruktorach posiadanie dużej wiedzy fachowej i umiejętności praktycznych. Wychowanie harcerskie ma wtedy sens jeżeli można przyrównać je do cytatu Urszuli Leszczyńskiej „ Harcerstwo jest jak z głębi ziemi wytrysłe źródło - omywa i ożywia brzegi, po których płynie i których dotknie. Przychodzą zeń czerpać swobodnie ludzie z różnych stron, a ono płynie wciąż dalej - niewyczerpane i ożywcze.”49

1 Z. Erdmann, Harcerstwo na ziemi bydgoskiej, toruńskiej i włocławskiej, Bydgoszcz 1981, s. 5-11.

2 J. Jankowski, wyd. cyt., s. 13.

3 A. Pelczar, Historia harcerskiego krótkofalarstwa (w) Motywy nr 14/80, s. 11

4 J. Drzewiecki, Krótki rys historyczny rozwoju krótkofalarstwa w ZHP Ziemi Bydgoskiej, opracowanie wewnętrzne Inspektoratu Łączności Komendy Chorągwi Bydgoskiej, s. 1.

5 J. Jankowski, wyd. cyt., s. 119.

6 Tamże, s. 111-112.

7 Tamże, s. 199-200.

8 Tamże, s. 280.

9 Tamże, s. 247.

10 Z. Kurek, Obrona cywilna Inowrocławia we wrześniu 1939 r., Inowrocław 1981, s. 28-29.

11 Tamże, s. 29.

12 Tamże, s. 54.

13 J. Jankowski, wyd. cyt., s. 245.

14 Tamże, s. 253-254.

15 Tamże, s. 254.

16 Tamże, s. 273.

17 J. Drzewiecki, wyd. cyt., s. 1.

18 Z. Erdmann, wyd. cyt., s. 22.

19 Kronika HKŁ SP 2 ZCH „Ferryt” z lat 1969-1978.

20 Tamże.

21 J. Bońkowski, Spis amatorskich stacji klubowych ZHP, Rawicz 1981, s. 8-19.

22 Kronika obozu łączności HOW Funka, 23.06-27.07.1973.

23 Program kursu drużyn starszoharcerskich 30.01-13.02.1988 r, KCh ZHP w Bydgoszczy.

24 K. Sikora, Harcerskie lato w eterze (w) Czuwaj nr 15/93, s. 10.

25 A. Karnowski, Na polach Grunwaldu kulminacyjny punkt zlotu ZHP z udziałem W. Jaruzelskiego (w) Ilustrowany Kurier Polski nr 170 z dnia 25lipca 1988.

26 J. Ładno, JOTA-36 Jamboree na falach eteru (w) Czuwaj nr 15/93, s. 22.

27 Kronika HKŁ SP 2 ZCH „Ferryt”

28 Regulamin dyplomu „Czuwaj”

29 System znaków wywoławczych radiostacji i radiotelefonów w ZHP, GK ZHP Warszawa 1988, s. 2-6.

30 Komunikat klasyfikacyjny I Konkursu Krótkofalarskiego o „Tarczę Zawiszy”, KG ZHP Warszawa 1988.

31 Regulamin Manewrów Techniczno-Obronnych 1980, GK ZHP, Warszawa 1980, s. 2.

32 Tamże, s. 1.

33 Sprawozdanie z działalności Komendy Chorągwi Bydgoskiej ZHP 1985-1988, Bydgoszcz 1989, s. 39.

34 Tamże, s. 61 i 69.

35 Sprawozdanie z działalności Komendy Chorągwi Bydgoskiej ZHP 1965-1969, Bydgoszcz 1969, s. 11.

36 Sprawozdanie z działalności Komendy Chorągwi Bydgoskiej ZHP 1974-1976, Bydgoszcz 1976, s. 76.

37 Kronika z archiwum dh Jerzego Ciemnego z lat 1966-1983.

38 Sprawozdanie z działalności Komendy Chorągwi Bydgoskiej ZHP 1981-1984, Bydgoszcz 1984, s. 37-38.

39 Sprawozdanie z działalności Komendy Chorągwi Bydgoskiej ZHP 1985-1988, Bydgoszcz 1989, s. 4-0.

40 Regulamin wieloboju „Łowy na lisa” X MTO ZHP (w) Czata nr 3/86, s. 4-5.

41 Sprawozdanie z działalności Komendy Chorągwi Bydgoskiej ZHP 1985-1988, s. 40.

42 K. Słomczyński, Amatorska radiolokacja sportowa, ZG PZK, Warszawa 1981, s. 3.

43 Tamże, s. 4-5.

44 W. Kazuła, Bydgoszcz gospodarzem jubileuszowych „Łowów na lisa”, Dziennik Wieczorny nr 158 z dnia 15. 08.1983 r.

45 Z. Krakowiak, Bydgoscy krótkofalowcy najlepsi w kraju (w) Dziennik Wieczorny 189 z dnia 28 września 1981.

46 Bydgoszczanie najlepsi w „polowaniu na lisa” (w) Gazeta Pomorska 203 z dnia 23. 08. 1983 r.

47 Wniosek o przeprowadzenie kontaktu międzynarodowego, Bydgoszcz dnia 25.04.1984 r.

48 K. Stefanowicz-Zawiszewska, wyd. cyt., s. 209.

49 P. Zarembski, O harcerstwie myśli mniej znane cz.1 wkładka , (w ) Czuwaj nr 11/91, s. 7.